Khoáng Hữu Cơ Là Gì? Tại sao cần bổ sung thêm khoáng cho tôm ?

Bổ Sung Khoáng Hữu Cơ Cho Tôm

Nuôi tôm đang trở thành một trong những ngành kinh tế trọng điểm của Việt Nam, mang lại lợi nhuận lớn cho người nuôi. Tuy nhiên, để đạt được năng suất và chất lượng cao, việc chăm sóc và bổ sung dinh dưỡng cho tôm là vô cùng quan trọng. Một trong những yếu tố quan trọng giúp tôm phát triển khỏe mạnh chính là khoáng hữu cơ. Vậy tại sao tôm cần khoáng và việc bổ sung khoáng cho tôm có vai trò quan trọng như thế nào? 

Khoáng Hữu Cơ Là Gì?

Khoáng hữu cơ là các khoáng chất cần thiết cho sự phát triển của tôm, bao gồm canxi, magie, kẽm, sắt, mangan và nhiều loại khoáng chất khác. Những khoáng chất này không chỉ giúp tôm phát triển xương vỏ chắc khỏe mà còn cải thiện hệ tiêu hóa và tăng cường sức đề kháng.

Tại sao tôm cần khoáng?

Mặc dù khoáng chất chiếm một phần rất nhỏ trong cơ thể tôm (khoảng 13%) nhưng chúng đóng vai trò vô cùng quan trọng cho hoạt động sống của tôm. Chức năng của khoáng bao gồm: 

• Xây dựng cấu trúc của mô cứng (vỏ tôm), mô mềm (cơ) và tế bào máu, trong đó khoáng chiếm khoảng 41% khối lượng của vỏ và 1,6% khối lượng của cơ;
• Điều hòa áp suất thẩm thấu, giữ cân bằng acid-bazơ của dịch cơ thể;
• Hoạt hóa enzyme xúc tác các phản ứng sinh hóa;
• Dẫn truyền thần kinh và co cơ;
• Đáp ứng miễn dịch và kháng bệnh.

Theo các kết quả nghiên cứu đã được công bố thì tôm cần khoảng 23 loại khoáng khác nhau, trong đó có 7 nguyên tố khoáng đa lượng (Cl, Na, S, Mg, Ca, K, P) và 16 nguyên tố vi lượng (Al, As, Co, Cr, Cu, F, I, Fe, Mn, Mo, Se, Si, Ni, Sn, V, Zn). Các nguyên tố khoáng được xem là thiết yếu đối với tôm gồm 8 cation (Ca²⁺, Mg²⁺, Fe²⁺, Cu²⁺, Zn²⁺, Mn²⁺, K⁺, Na⁺ và 5 anion (Cl^-, I^-, MoO₄^2-, PO₄^3- và SeO₃^2-).

Khi tôm bị thiếu khoáng hoặc mất cân bằng khoáng thường có một số biểu hiện rõ ràng như cong thân; màu sắc không bình thường; mềm vỏ. Tôm bị mềm vỏ thường khó lột xác và dễ bị nhiễm khuẩn. Ngoài ra, một số biểu hiện không rõ ràng như chậm lớn, tỉ lệ sống thấp và dễ mắc bệnh có thể liên quan đến chức năng hoạt hóa và xúc tác phản ứng sinh hóa hoặc liên quan đến chức năng miễn dịch của các ion khoáng. Để đáp ứng nhu cầu khoáng cho hoạt động sống của cơ thể, tôm phải hấp thu khoáng từ nguồn thức ăn và từ môi trường nước. Khác với động vật trên cạn, động vật thủy sinh (đặc biệt là tôm) chúng có khả năng hấp thu hiệu quả khoáng có trong môi trường nước. Quá trình trao đổi khoáng có thể được mô tả qua hình sau:

Tại sao cần bổ sung thêm khoáng cho tôm ?

Mặc dù tôm được cung cấp khoáng từ nguồn thức ăn và môi trường nước, nhưng hiện tượng thiếu khoáng hoặc mất cân bằng khoáng vẫn xảy ra, đặc biệt đối với mô hình nuôi thâm canh và siêu thâm canh. Một số nguyên nhân có thể dẫn đến sự thiếu hụt khoáng bao gồm:

• Trong quá trình sinh trưởng tôm thường xuyên lột xác, sau khi lột xác tôm sẽ hấp thụ khoáng từ trong nước để tạo vỏ mới từ đó làm hàm lượng khoáng trong nước giảm dần, đặc biệt là Ca²⁺, Mg²⁺ và K⁺. Sự hấp thụ không đồng đều giữa các loại khoáng của tôm cũng làm thay đổi tỉ lệ giữa các loại dẫn đến mất cân bằng khoáng.
• Môi trường nuôi có nồng độ muối thấp nên tổng lượng khoáng chứa trong nước không đủ đáp ứng cho quá trình lột xác và sinh trưởng của tôm.
• Nước ngầm thường có hàm lượng Ca²⁺ rất cao, trong khi đó hàm lượng Mg²⁺ và K⁺ khá thấp. Môi trường nước mặn, lợ trong tự nhiên thường có tỉ lệ Mg:Ca là 3,37:1 và tỉ lệ Ca:K là 1,05:1, tỉ lệ này được xem là tối ưu cho hoạt động sống của tôm. Ngược lại, nước ngầm thường có tỉ lệ Mg:Ca thấp (0,17-0,60:1) và  tỉ lệ Ca:K rất cao (3,5-18,8:1). Như vậy, nước ngầm thiếu hụt K và Mg, nếu sử dụng nước ngầm để nuôi tôm sẽ dẫn đến tình trạng mất cân bằng khoáng.
• Trong nguyên liệu thức ăn thủy sản (bột cá, bột đậu nành…) thường có hàm lượng khoáng rất thấp và không cân đối.

Lợi Ích Của Khoáng Hữu Cơ

Tăng Cường Sức Khỏe Xương Vỏ

Canxi và magie là hai khoáng chất quan trọng giúp tôm hình thành và duy trì vỏ chắc khỏe. Vỏ tôm không chỉ là lớp bảo vệ khỏi các tác nhân gây hại bên ngoài mà còn là nơi tích trữ nhiều dưỡng chất quan trọng.

Cải Thiện Hệ Tiêu Hóa

Khoáng hữu cơ giúp cải thiện chức năng tiêu hóa của tôm, giúp chúng hấp thu dinh dưỡng tốt hơn. Điều này đặc biệt quan trọng trong giai đoạn tôm lột xác, khi nhu cầu dinh dưỡng tăng cao.

Tăng Cường Sức Đề Kháng

Kẽm, sắt và mangan là những khoáng chất thiết yếu giúp tăng cường hệ miễn dịch của tôm. Khi được bổ sung đầy đủ khoáng hữu cơ, tôm sẽ có khả năng chống chọi tốt hơn với các bệnh tật và tác nhân gây stress từ môi trường.

Phương Pháp Bổ Sung Khoáng Hữu Cơ Cho Tôm

Sử Dụng Thức Ăn Chế Biến Sẵn

Các loại thức ăn chế biến sẵn dành cho tôm hiện nay thường được bổ sung đầy đủ các loại khoáng hữu cơ cần thiết. Việc sử dụng thức ăn này giúp đảm bảo tôm nhận đủ dưỡng chất mà không cần phải thêm vào môi trường nước.

Bổ Sung Trực Tiếp Vào Nước

Một phương pháp khác là bổ sung khoáng hữu cơ trực tiếp vào nước nuôi. Cách làm này giúp khoáng chất dễ dàng tiếp cận với tôm, đặc biệt là trong giai đoạn lột xác.